wtorek, 28 listopada 2017

Michael Kongehl (1646–1710), poeta z Krzyżporka

Krzyżpork w Prusach wydał nie tylko przodków J.R.R. Tolkiena! Urodził się tam niemiecki poeta barokowy, Michael Kongehl. Ojcem poety był browarnik Michael Kongehl (starszy), a matką Barbara Marquart, która została chrzestną małego Reinolda Tolkiena w 1654 (Reinhold Tolkien będzie pierwszym z rodziny, który wyruszy z Krzyżporka do miast Hanzy – w 1699 spotykamy go jako garbarza w Lubece).

Michael Kongehl uczęszczał do szkoły w Krzyżporku, a potem w Królewcu, gdzie zaczął w 1661 luterańską teologię. Potem podróżował do Jeny i Norymbergi, gdzie mieszkał przez trzy lata. To tam otrzymał laury poety i otrzymał pseudonim Prutenio, 'Prusin'. Został członkiem kręgu poetyckiego Pegnesischer Blumenorden. Potem wrócił do Królewca, gdzie postarał się o sukcesję po Szymonie Dachu (autorze pieśni Anke von Tharau). Nie odniósł jednak sukcesu. Pracował w sekretariacie miejskim w Kneiphof, a w 1696 został członkiem rady miejskiej Królewca i burmistrzem Kneiphof. Zmarł w czasie zarazy w Królewcu.

Johann George Bartholome z Ottinge
Angielski łącznik?

Księgi czeladników kuśnierskich z Gdańska notują, że w latach 1760–1765 uczył się fachu w cechu pewien Johann George Bartholome z Ottinge. Jest tylko jedno Ottinge – wioska w... angielskim hrabstwie Kent koło Folkestone!


To nie koniec. Gdy w 1756 urodziła się córka Christiana Tolkiena, siostra "Londyńskich Braci", Eleonora Renata Tolkien, to jej ojcem chrzestnym został Johann George Bartholomaus:

 
Pojawiają się jednak problemy: czeladnikami zazwyczaj zostawali bardzo młodzi ludzie (np. Michael Tolkien w chwili rozpoczęcia swojej czeladniczej pracy miał 16 lat!). Czeladnik z 1760 nie mógłby być ojcem chrzestnym czyjejś córki w 1756. Więc może chodzi o jego ojca? W każdym razie sprawa jest ciekawa, bo być może to właśnie rodzina Bartholome/Bartholomaus z Ottinge w Anglii byli angielską inspiracją albo łącznikiem, który zawiódł Daniela Gottlieba Tolkiena, a po kilku latach także Johanna Benjamina Tolkiena do Londynu. Będę tę sprawę badał dalej.

A jako ciekawostkę przypomnę, że w Kencie spotkaliśmy już w XVI wieku pewnych Tolkinów związanych z morzem! (patrz tutaj)

Michel Tolkin, sołtys Globuhnen
Michel Tolkin, mieszczanin Krzyżborka

Najstarsze zachowane na mikrofilmach księgi parafialne z Krzyżporka (niem. Kreuzburg) pochodzą z lat 1645–1687 i dotyczą chrztów [SDL 1814590]. To tam występuje najdawniejszy znany męski przodek prof. Tolkiena, Michel Tolkin. Co ciekawe, spotykamy wtedy dwóch Michelów Tolkinów w jednej parafii! Jeden to mieszczanin Krzyżborga, a drugi to sołtys Globuhnen. Ojcem pierwszego z nich był prawdopodobnie Friedrich Tolkien (wzmiankowany w 1614 jako mieszkaniec miasta, który nie złożył przysięgi). Co wiemy o Michelach? Byli parafianami Krzyżborka, członkami lokalnej elity. Od 1646 drugi z nich notowany jest jako chełmiński sołtys wsi Globuhnen. Przyjrzyjmy się wpisom z wymienionej księgi, które dotyczą Michelów:

Michel Tolkin (A), mieszczanin Krzyżborka [Michel Tolkin Xb.] (ok. 1620–)


Dokument z 14 lutego 1645:

Ux[or] Michel Tolkinen xb. [Kreuzburg]


Żona Michela Tolkiena, która znana jest po prostu jako "Michałowa Tolkienowa z Krzyżborka" 

Oto dzieci Michela i Michałowej, które urodziły się w latach 1645–1661:

(A.1) Elisabeth Tolkien


Dokument z 3 stycznia 1646:

1. [Baptismus] Elisabeth des Michel Tolkihns
Tochter, Pates: Mertes Radow,
Erdman Buchorn, Zohlow
Ux[or] Jurges Hintze xb. [Kreuzburg]., Ux[or] Michel

Migers [?], Dorothea, filia H[err] Ehrhard Hases

(A.2) Michael Tolkien


Dokument z początku 1647:


13. [Baptismus] Michael, Michel Tolkihns Sohn
Paten: Johan Haße, Michel Salomo[n] xb. [Kreuzburg]

Michel Kersten, Zollow, h[err] Johan Kleins
Uxor, Diaconi Johann Coggy
Ilsa filia, Christopff Drehrs, Glabuhn[en]
Ux[or] Christoff Parbant



(A.3) Regina Tolkien



Dokument z 18 października 1652:

Regina, filia Michel Tolkin, xb. [Kreuzburg]
Pat[es]: Andres Heß, Müller, Ux[or] Justini Milale
Ux[or] Gürg Lüdike


___________________________________________

Michel Tolkien (B), sołtys Globuhnen [Michel Tolkin Glab.]
We wpisie z 1646 poznajemy imię jego żony – Elisabeth:



Oto dzieci Michela i Elisabeth Tolkienów, które urodziły się w latach 1645–1670:

(B.1) Christof Tolkien



Dokument z 9 lipca 1645:

61. [Tauf] Christof fili[u]s Michel Tolkin - Glab[unen]
Pathen, H[err] Nicolay Rittershausen
Tobias Waldtbereiter, Soblicken

Gürg Dechant, Verwalter zur Kobbelbude
Ux[or] f[ilia] Hans Von Litawitzen, Solniken
Ux[or] Christof Dreers, Glabunen

(B.2) Heinrich Tolkien

Dokument z 20 lutego 1649:

15. [Tauf] Hindericus, Michel Tollkihns
zu Glabuhnen Sohn. Pates:

Michael Hintze, Kuchsbeker xb. [Kreuzburg] Hans
Stadtschreiber, Ludics Marckquart xb. [Kreuzburg]
Michel Conigel ib[idem] Ludices Hasse, Müller
Ux. Hinderich Papiermachern, Dorothea
filia hl Erhard Hasses, Ux[or] Crugern Zu Glabuhnes


(B.3) Georg Tolkien




Dokument z 12 maja 1651:

Georgi[u]s, fil[ius] Michel Tolkin, Glab[unen]
Pat[es]: Hinrich Zander, Christof Rappun, Cn. [Cavern]
Ux[or] Michel Hintzen, pt.


(B.4) Gottfried Tolkien



Dokument z 1 sierpnia 1652:

Gottfried, fili[u]s Michel Tolkin Glab.
Pat[en]: Christof Dreer Glab, Christof Conigel
Ux[or] Hans Calaw
 
(B.5) Reinhold Tolkien


Dokument z 25 października 1654:

Reinholdt, filius Michel Tolckinen, Glab[unen]
Paten: Hans Klein [... ?] Rector
Ux[or] Kongehls Glabu[nen]


(B.6) Maria Tolkien


Dokument z 22 sierpnia 1659

69. [Baptismus] Den 22 Augusti
Maria Filia Michael Tolkyn Zu
Glabunen

Pathen: Jacob Ballhoff rothgärber
Marcus ein Rotgärber, fr[au] Verhalterin
Von Cobbelbude, fr[au] Heindich Zanders

Ux[or] Hanß Richauen Zu Zollau

(B.7) Reinhold Tolkien


Dokument z 23 marca 1661:

24. [Baptismus] Den 23 Marty
[...]bolt, Filius Michel Tolckin
Schultz Von Glabunen

Paten: H[err] Michel Salomon
Henrich Stentzel [?], Ux[or] H. [... ?]

Dorothea, Filia Diaconi

(B.8) Christian Tolkien

 
Dokument z 24 maja 1663:

45. [Baptismus] 24 May
Christianus, fili[u]s Michel Tolkin Schulz
zu Glabunen. Paten: Nic[olas] Rittershausen pastor
Kreuzburg, Hinrich Zander, fr[au] Hans
Hasschen ux[or]






(B.9) Fridericus Tolkien

 

Dokument z 1 marca 1665:

22. [Baptismus] Fridericus, filius Michel Tolckihn, Schultzen Zu
Glabuhnen, Paten: Deg [?] Christophorus Hülnerg, Diaconus +b [Kreuzburg]
[... ?] Michel Hintz, Judex +B, ux[or] Hans Rosemundt +b [Kreuzburg]

(B.10) Johannes Tolkien

 
Dokument z 24 sierpnia 1670





84. [Baptismus] Johannes fili[u]s Michel Tolkinen Schulzen Zu Glabunen
paten: Johannes Haß, Mühlmeister
Christoph Blumnaw, Glabunen
Ux[or] Herrn Johan Kleinen, Burgermeisters

From Michel to Christian Tolkien (1620-1706)

poniedziałek, 27 listopada 2017

Hans Blaman (1598–1668), sołtys Tołkin

Epitafium portretowe sołtysa Hansa Blamana (1598-1668) z kościoła w Tołkinach (niem. Tolksdorf – patrz artykuł "Tołkiny – zarys dziejów"); malarz nieznany z Prus Książęcych, po 1668 – tempera na desce świerkowej; konserwacja: Marcin Kołpa 1994; zbiory Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie - obecnie na wystawie "Luterańskie epitafia i portrety upamiętniające". 

Zdjęcia i opis przysłała mi Joanna Piotrowska. Hans Blaman żył w Tołkinach w czasach, gdy właścicielem majątku i wsi nie byli już Tolkowie. W 1650 zaczęto budowę nowego tołkińskiego zamku w stylu barokowym. Wybrano do tego brandenburskiego mistrza Georga Müllera. Tołkinami i Tolko władali w XVII wieku dziedzice zu Eulenburg, a pod koniec tego stulecia właścicielami stają się państwo von der Groeben. Następnie właścicielem został podpułkownik Du Rosey.

Nie wiemy, kto jest fundatorem tego portretu, nie wiemy też do końca jak odczytywać trzymane przez tego mężczyznę w ręku goździki - symbol czystości. Co ciekawe sportretowany sołtys Tołkin ubrany jest prawie identycznie jak Piotr Kalau, ojciec profesora Uniwersytetu w Królewcu (tzw. Albertyna): obaj mają jedwabne koszule, ciemne zapinane na guziki kapoty, a pod szyją żaboty. 




niedziela, 26 listopada 2017

Ernst and Franz Tolkien (Danzig 1937)

The year 1939. In the UK they publish The Hobbit by J.R.R. Tolkien. And we meet the last Tolkiens in Gdańsk. They were Ernst and Franz Tolkien. Ernst lived there till 1945 when there was the end of German Danzig...

Address book of Gdańsk from 1937

alt-right and Tolkien

John Rateliff is writing about how the alt-right embraces Tolkien. And I have found something about this on YouTube (smile):


I remember this topic described already in the 1990s (eg. Campo Hobbit in Italy). Do you remember the kind of apartheid of The Shire in the Reunited Kingdom? Or the role of the blond (fair) Elves (Vanyar) or Hobbits (Fallohides) in their societies? It is something about why the alt-right finds inspiration there.